Opublikowano: 2 listopada 2026, 07:08

Griefboty nie zastąpią terapii, ostrzega antropolożka technologii z Uniwersytetu SWPS

Sztuczna inteligencja pozwala już rozmawiać z cyfrową reprezentacją zmarłej osoby. Dr Ada Florentyna Pawlak widzi w tym zmianę w kulturze pamięci, ale też pytania o zgodę, prywatność i uzależnienie od takich aplikacji.

1 min czytaniaŹródła (1)

Otwarty album ze starymi czarno-białymi fotografiami, wokół niego rozsypane kolejne odbitki. — Album ze starymi fotografiami. Zdjęcie ilustracyjne.Fot. fotoblend / Pixabay

Badaczka, która jest antropolożką technologii, prawniczką i historyczką sztuki, w rozmowie z PAP wyróżnia trzy rodzaje „cyfrowej nieśmiertelności”. Pierwszy to zwykłe archiwum: zdjęcia, listy, filmy i profile społecznościowe. Drugi to rekonstrukcja, w której algorytm odtwarza z takich materiałów głos, wygląd albo sposób mówienia danej osoby. Trzeci jest interaktywny: deadboty i część griefbotów odpowiadają na nowe pytania, a więc tworzą zdania, których zmarły nigdy nie wypowiedział.

Dr Pawlak nie radzi brać słowa „nieśmiertelność” dosłownie: naśladowanie czyjegoś sposobu mówienia nie daje podstaw, by sądzić, że ocalało jego wewnętrzne doświadczenie. Żałoba wymaga według niej czasu i obecności innych ludzi, a pokusa rozmowy z awatarem może być szczególnie silna tam, gdzie takiego wsparcia brakuje. Sztuczna inteligencja może pomóc rodzinom porządkować nagrania i tworzyć transkrypcje, ale terapii nie zastąpi. Trzeba obserwować, czy kontakt z aplikacją pomaga żyć dalej i budować inne relacje.

Otwarte pozostają też pytania prawne. Zdaniem badaczki punktem wyjścia powinna być wola samego człowieka, a potrzeba też jasności, czy zgoda dotyczy głosu, wizerunku, korespondencji i tworzenia nowych wypowiedzi. System może przypisać zmarłemu poglądy, których nie miał, albo ujawnić jego prywatne sprawy. W archiwum są też dane innych osób, na przykład odpowiedzi partnera i zdjęcia dzieci. Jak przypomina dr Pawlak, RODO co do zasady nie obejmuje danych zmarłych, ale żyjących nadal chroni.

Gdy głos bliskiej osoby jest dostępny tylko w abonamencie, koniec opłat może zostać odebrany jak kolejne rozstanie.

Dr Pawlak zwraca również uwagę na to, co nazywa ekonomią przywiązania: wartość usługi rośnie wraz z emocjonalnym znaczeniem relacji. Gdy głos bliskiej osoby jest dostępny tylko w abonamencie, koniec opłat może zostać odebrany jak kolejne rozstanie. Firma zarabia, gdy użytkownik wraca, choć dla niego samego czasem lepiej byłoby otwierać aplikację rzadziej.