Archeolodzy z Warszawy i Zagrzebia znaleźli na wysepce Lukovac pieczęć nieznanego biskupa

Zabytek odkryto podczas badań zespołu Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie i Instytutu Archeologii w Zagrzebiu. Krążek mierzy około 22 na 19 milimetrów, czyli jest mniej więcej wielkości monety jednoeurowej. Po jednej stronie ma łacińskie imię STEPHANVS, po drugiej skrót EPISC od słowa episcopus, czyli „biskup”. Żadnego duchownego o tym imieniu nie udało się dotąd powiązać ze źródłami pisanymi dotyczącymi regionu.

Nazwa „bulla” kojarzy się dziś głównie z dokumentami papieskimi, ale nie oznacza, że właścicielem był papież. Jak wyjaśnia prof. Fabian Welc z Instytutu Archeologii UKSW, kierujący polską częścią badań, taka pieczęć zamykała urzędowy list albo akt prawny i potwierdzała, kto go wysłał. Ołów ściskano na przewleczonym sznurze, więc przesyłki nie dało się otworzyć bez śladów.

Prof. Welc i dr Ana Konestra, kierująca chorwacką częścią projektu, nie znaleźli w przeanalizowanej dotąd literaturze odpowiednika tej bulli z regionu, choć ocena wymaga dalszych porównań. Wiele podobnych zabytków trafiło do zbiorów przez rynek antykwaryczny, bez danych o miejscu odkrycia, a ten pochodzi z konkretnego stanowiska i warstwy. Datowanie pozostaje wstępne: opiera się na formie pieczęci, cechach napisu, analogiach i wieku warstwy.

Żadnego duchownego o tym imieniu nie udało się dotąd powiązać ze źródłami pisanymi dotyczącymi regionu.

Kim był biskup, nie wiadomo. Jeden z tropów prowadzi na pobliską wyspę Rab, gdzie w znanych spisach biskupów jest kilkusetletnia luka między Titianusem z VI wieku a Piotrem I wzmiankowanym w 986 roku. To na razie hipoteza: w grę wchodzi też związek z inną diecezją, choćby z Osorem lub Krkiem.

Lukovac to dziś niezamieszkana wysepka w północnej części archipelagu Rab. Zespół pracuje na niej od 2019 roku w ramach projektu „Topografia archeologiczna wyspy Rab” i rozpoznał tam ufortyfikowaną osadę z VI–VIII wieku z wczesnochrześcijańskim kościołem.