Wszystko zaczęło się od pytania, jak jednokomórkowy glon Chlamydomonas potrafi płynąć w stronę światła. Na początku XXI wieku Peter Hegemann i Georg Nagel odkryli na powierzchni jego komórek białko nazwane kanałorodopsyną. Gdy pada na nie niebieskie światło, otwiera się w nim kanał, przez który do komórki wpływają jony, wywołując impuls elektryczny. Badacze stwierdzili, że białko uczula na światło każdą komórkę, do której zostanie wprowadzone.
Karl Deisseroth wprowadził gen kanałorodopsyny do komórek nerwowych szczura i oświetlając je niebieskim światłem, wywołał sygnał nerwowy. Opublikował ten wynik w 2005 r., a dwa lata później uruchomił taki świetlny włącznik w mózgach żywych myszy.
Komitet Noblowski przypomina, że w XX wieku badacze wskazywali obszary mózgu związane z określonymi funkcjami, ale ich metody nie pozwalały dowieść związków przyczynowych. Dzięki optogenetyce udało się zidentyfikować obwody nerwowe odpowiedzialne za konkretne wspomnienia, emocje i zachowania, istotne w chorobach neurologicznych i psychiatrycznych. W medycynie klinicznej trwają próby użycia tej metody do przywracania wzroku osobom z zaburzeniami widzenia.
Gdy na kanałorodopsynę pada niebieskie światło, otwiera się w niej kanał, przez który do komórki wpływają jony.
Deisseroth pracuje w Howard Hughes Medical Institute i na Uniwersytecie Stanforda, Hegemann na Uniwersytecie Humboldtów w Berlinie, a Nagel na Uniwersytecie w Würzburgu. Laureaci podzielą się po równo nagrodą w wysokości 12 mln koron szwedzkich.
Źródła
- NobelPrize.org — Press release: The Nobel Prize in Physiology or Medicine 2026 (5.10.2026)nobelprize.org
Tekst przygotowany z pomocą AI na podstawie podanych źródeł i sprawdzony przez redakcję.
